|
|
|
|
 |
Na terenie Miasta i Gminy Zagórz w okresie okupacji hitlerowskiej straconych zostało wiele osób cywilnych i żołnierzy , a wydarzenia te upamiętniają pomniki i miejsca pamięci narodowej ku czci poległych i zamordowanych.
|
1. Mogiła żołnierzy WOP - Zagórz
Po prawej stronie zagórskiego cmentarza jest wspólna mogiła żołnierzy Wojsk Ochrony Pogranicza i funkcjonariuszy Milicji Obywatelskiej pomordowanych przez Ukraińską Powstańczą Armię w miejscowości Jasiel w gminie Komańcza. Wśród mogił widnieje obelisk w kształcie mapy z nazwami miejscowości - Sanok, Lesko, Jasiel, Komańcza, a na jej tle biały orzeł trzymający w szponach odznakę z "tryzubem". Na obelisku znajduje się marmurowa płyta w z wyrytym napisem : " Poległym w boju 20.03.1946 r. w Jasielu - 12 maj 1961 r. Towarzysze broni" oraz 63 nazwiska poległych żołnierzy i oficerów.Pomnik zbudowany został z inicjatywy ZBoWiD w Zagórzu, Brygady WOP w Przemyślu oraz Gromadzkiej Rady Narodowej w Zagórzu.
|
|
2. Hanusiska - Mogiła Zbiorowa
Na wzgórzu, na trasie Zagórz - Lesko ( naprzeciw cegielni ) stoi drogowskaz ze znakiem obiektu pamięci narodowej - kierujący do jaru na skraju lasu o nazwie Hanusiska. Tam usytuowany jest granitowy obelisk, na którym to umocowana jest metalowa płyta z napisem " W hołdzie bojownikom o Polskę Ludową rozstrzelanych przez niemieckie gestapo w 1944 r - ZBoWiD Koło Terenowe Zagórz 22.07.1964 r."
|
Obelisk w Hanusiskach
|
|
3. Miejsce zbiorowych zbroni - Dolina, Zahutyń
Na pograniczu Zahutynia i Doliny ( pod lasem ) usytuowany jest granitowy obelisk ogrodzony metalowym płotkiem, na nim płyta z napisem : " Pamięci poległym w walce z okupantem hitlerowskim 1940 - 1944 i w okresie utrwalania władzy ludowej 1945 - 1946 - Koło ZBoWiD w Zagórzu ORMO - Zagórz". Pomnik ten upamiętnia wydarzenia licznych mordów i egzekucji jakich dokonało gestapo na Dolinie i w Zahutyniu.
W czerwcu 1942 r. poniżej obelisku gestapowcy zamordowali 18 osób, między którymi byli Cyganie, jednakże ekshumacja zwłok nie została przeprowadzona. Gestapo dokonało też wielu okrutnych egzekucji w Zahutyniu, na skraju zabudowań dworskich w latach 1941 - 1943. Wśród rozstrzelanych byli m.in.: W. Próchniak, M. Niemczyk, M. Józefek. Dotychczas również nie przeprowadzono ekshumacji zwłok.
|
Obelisk na pograniczu Doliny i Zahutynia
|
|
4. Pomnik ku czci poległych żołnierzy radzieckich - Zagórz
Usytuowany niedaleko Szkoły Podstawowej Nr 2 w Zagórzu przy ul. Wolności na starym cmentarzu greckokatolickim pośród grobów 60 żołnierzy radzieckich. Cokół pomnika zwieńczony jest gwiazdą, a po bokach umieszczone są elementy orderów radzieckich. Na marmurowym obelisku widnieje napis o następującej treści " Wieczna sława bohaterom poległym za wolność i niezawisłość Sowieckiego Związku." W roku 1944 w budynku PKP w Nowym Zagórzu założony został szpital wojskowy dla ciężko rannych żołnierzy, wielu z nich spoczywa na pobliskim cmentarzu, a nad ich mogiłami opiekę roztacza młodzież szkoły podstawowej w Zagórzu |
Cmentarz żołnierzy radzieckich w Zagórzu
|
|
5. Żydowski obóz pracy w Zasłaniu.
W okresie II wojny światowej w Zasłaniu znajdował się obóz pracy przymusowej dla Żydów, tzw. Zwangsarbeitslager, założony w 1940 r. - usytuowany był między lasem Malinki - Kucaby a wschodnim brzegiem Osławy. Tutaj na przymusowe roboty skazywano ludność pochodzenia żydowskiego, przeprowadzono selekcje, rozstrzeliwano dzieci i niezdolnych do pracy. Od września 1942 r. Niemcy zwozili na teren obozu Żydów z powiatu sanockiego, leskiego i ustrzyckiego. Łącznie na terenie obozu zgromadzono przeszło 15 tys. Osób. Żydów zatrudniano przy naprawie dróg i przy pracach rolnych, ponadto Niemcy zorganizowali na terenie obozu warsztaty krawieckie, szewskie, stolarskie itp., które zaspokajały potrzeby armii hitlerowskiej. Wśród gestapowców, którzy dokonywali szczególnie brutalnych mordów i egzekucji masowych na ludności żydowskiej, polskiej i cygańskiej byli m.in. : Joann Vokt - komendant obozu, którego nazwisko znajduje się na liście zbrodniarzy hitlerowskich Okręgowej Komisji Badania Zbrodni Hitlerowskich w Rzeszowie, Mulle - kolejny komendant obozu w Zasłaniu, Scheuringer, Kratzman, Fley. Okoliczna ludność przez cały czas istnienia obozu wykazywała bohaterską odwagę |
Obelisk w Zasławiu
|
udzielając pomocy Żydom , ukrywała Żydów zbiegłych z obozu.Wśród takich bohaterskich postaci należy wymienić m.in. Stanisława Pyrcaka z Sanoka ( w swoim gospodarstwie w Prusieku udzielił schronienia ok. 20 Żydom), mieszkańca Zagórza - Edwarda Twersa, który do wyzwolenia przechowywał Żyda. Trzem Żydówkom udzieliła schronienia przed Niemcami Pani Antonina Łaszkiewich - mieszkanka Wielopola.
Ostatecznie jesienią 1943 r. hitlerowcy zlikwidowali ostatnich więĽniów obozu żydowskiego a także członków żydowskiej policji i inne osoby pełniące różne funkcje w obozie, wywożąc zwłoki i zacierając ślady zbrodni.
|
|
|
|
|
6. Góra " Gruszka " - Pomnik ku Czci Bohaterów Rozstrzelanych przez Niemców.
Na drodze do Leska ( jadąc przez Tarnawę Górną ) na szczycie wzgórza stoi przydrożna kapliczka , a po jej prawej stronie znajdują się liczne wzniesienia. Nad nimi wyraĽnie dominuje góra zwana "Gruszką" ( 583 m.n.p.m. ). U podnóża góry ( schodząc w kierunku Leska) usytuowany jest słup z napisem : " Do cmentarza masowego grobu pomordowanych przez faszystów niemieckich". W odległości ok. 200 m znajduje się cmentarz - w jego centralnym miejscu kamienny obelisk z metalowym krzyżem ze stylizowanym emblematem krzyża Virtuti Militari, który oplata korona z drutu kolczastego obejmująca trójkątną plakietkę z literą"P". Na tablicy umieszczonej na obelisku widnieje napis : " Zginęli abyśmy żyli wolni. W tym miejscu 5 lipca 1940 r. hitlerowcy rozstrzelali 115 polskich bojowników o wolność Ojczyzny - Cześć Ich Pamięci - W XXI rocznicę ZBoWiD".
Wyżej obelisku znajduje się zbiorowy grób; na postumencie z prawej strony stoi metalowy biało - czerwony słup z tauzą w formie herbu, a na niej tekst: " Miejsce uświęcone krwią Polaków poległych o wolnośc Ojczyzny - w XXXV rocznicę zwycięstwa nad faszyzmem". O tragicznych wydarzeniach i ludziach rozstrzelanych na "Gruszce" zachowały się dokumenty oraz zeznania świadków w archiwum Okręgowej Komisji Badania Zbrodni Hitlerowskich w Rzeszowie. Zwłoki poległych, 10 lat po wyzwoleniu przeniesione zostały na cmentarz komunalny do Sanoka i złożone w mauzoleum.
Zainteresowanych historią tych miejsc odsyłamy do pozycji bibliograficznych "Zagórz nad Osławą" Z. Osenkowski , "Tragedia w Jasielu" J. Łuczyńska, E.Zając, na podstawie których opracowano powyższy materiał.
|
do góry 
|
 |
|
|
